Etiketler Olmadan Var Olmak: Kolektif Coşku İnsanı Nasıl İyileştirir?

Geçen akşam bir konser çıkışında, açık havada çalan 90'lar şarkılarının ritmine kapılmış tek başıma dans ederken kendimi hiç tanımadığım kadınlarla aynı çemberin içinde buldum. Üzerimde şalvarım, alnımda ter, yan tarafta ise birbirine kaçamak bakışlarla gülümseyen başka kadınlar... Kimse kimsenin adını, mesleğini, nereden geldiğini ya da hikayesini bilmiyordu. Sadece müzik vardı, ritim vardı ve bir anda birbirine karışan o tarif edilmez, filtresiz "kız neşesi" vardı.Gecenin sonunda birbirimize iyi dilekler fısıldayıp, muhtemelen birbirimizin telefon galerilerinde isimsiz birer anı olarak kalarak vedalaştık.

Eve dönerken düşündüm: Bu kadar basit, bu kadar kendiliğinden gelişen bir an neden bana bu kadar iyi ve bir o kadar da "mucizevi" gelmişti?

Çünkü günümüz dünyasında çoğumuz görünmez zırhlarla dolaşıyoruz. Güvende kalmak, hayal kırıklığına uğramamak ya da yanlış anlaşılmamak için aramıza ördüğümüz o kalın mesafeler var. Birine "Ben de size katılabilir miyim?" diye sormak bile çoğu zaman ciddi bir eşiği atlamayı gerektiriyor. Oysa o eşiği geçtiğimizde, karşı tarafta da aynı tereddüdün ve aynı arzunun beklediğini görüyoruz.

Rekabet ile Şefkat Arasındaki İnce Çizgi

Özellikle kadınlar arası ilişkiler söz konusu olduğunda hepimiz tanıdık bir ikilemin içinde sıkışıp kalıyoruz. Bir yanda dillerden düşmeyen o meşhur "kadın kadının yurdudur" dayanışması; diğer yanda ise ataerkil düzenin ve toplumsal şartlanmaların bize ezberlettiği gizli rekabet, kıyaslama ve mesafe. Birine "canım" derken arkadan kuyu kazılabildiğine de şahit oluyoruz, hiç tanımadığımız bir kadının gözlerinde kendi yaramızı görüp saniyeler içinde sarmaş dolaş olabildiğimize de.Aslında o gece pistte yaşanan şey, öğrenilmiş tüm o savunma mekanizmalarının müzikle birlikte askıya alınmasıydı.Psikolojideki ayna nöronlarımız devreye girdiğinde ve karşımızdaki kişide kendi özümüzü, kendi neşemizi ya da kırılganlığımızı gördüğümüzde, zihnin yarattığı tüm bariyerler bir anda anlamsızlaşıyor.

Kolektif Coşku ve İsimsiz Kalmanın Özgürlüğü

Sosyolog Émile Durkheim, insanların bir araya gelip aynı ritimde, aynı duyguda buluştuğu anlarda ortaya çıkan o yüksek enerjiyi "kolektif coşku" olarak tanımlar. Bu anlarda "ben" ve "sen" sınırları silinir; yerini daha büyük, kapsayıcı bir "biz" hissine bırakır.

Felsefi açıdan baktığımızda ise bu karşılaşmayı bu kadar saf kılan şey, onun geçiciliği ve beklentisizliği. Birbirimizin adını bile bilmediğimizde; üzerimizdeki etiketleri, statüleri, geçmiş yükleri ve gelecek beklentilerini de kapının dışında bırakmış oluyoruz. Ne birbirimize bir şey kanıtlamak zorundayız ne de o ilişkiyi sürdürmek gibi bir sorumluluğumuz var.Sadece o anın içinde var oluyor, birbirimizin neşesine tanıklık ediyor ve veda ediyoruz.

Modern hayat bizi sürekli tetikte olmaya, mesafeli durmaya ve her şeyi kontrol etmeye zorluyor. Elbette sınırlarımız bizi korur; ama bazen o sınırların arasından sızan bir şarkıya, hiç tanımadığımız birinin gülümsemesine ve birlikte terleyene kadar dans etmeye de ihtiyacımız var. Çünkü insan, en çok savunmasız kalabildiği ve hiçbir karşılık beklemeden neşesini paylaşabildiği anlarda iyileşiyor.